Տարիքային Հոգեբանություն – Հոգեբանական Անկյուն
041 21 31 03 hov-bakh@mail.ru

Տարիքային Հոգեբանություն

¸»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ï³ñÇùÇ ÁݹѳÝáõñ µÝáõó·Çñ

 

            ¸»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ï³ñÇù³ÛÇÝ ßñç³ÝÁ ï³ñµ»ñ ·ñ³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ»ñÇ Ù»ç ï³ñµ»ñ ³Ýí³ÝáõÙÝ»ñ ¿ ·ï»É` ¹»é³Ñ³ëáõÃÛáõÝ, ³ÝóáõÙ³ÛÇÝ, åáõµ»ñï³Ýï³ÛÇÝ ßñç³Ý, ë»é³Ï³Ý ѳëáõݳóÙ³Ý ï³ñÇùÇ µ³ó³ë³Ï³Ý ÷áõÉ, åáñï³É³ñÇ »ñÏñáñ¹ ÏïñÙ³Ý ï³ñÇù ¨ ³ÛÉÝ: î³ñµ»ñ ³Ýí³ÝáõÙ»ñը ³ñï³óáÉáõÙ »Ý ¹»é³Ñ³ëÇ ï³ñµ»ñ ï³ñÇù³ÛÇÝ ³é³ÝÓݳѳïÏáõÃÛáõÝÝ»ñÁ: §¸»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ï³ñÇùÇ ³é³ÝÓݳѳïÏáõÃÛáõÝÝ ³ÛÝ ¿, áñ Ù³ñ¹Á ÙïÝ»Éáí ³Ûë ÷áõÉ áñå»ë »ñ»Ë³ ¹áõñë ¿ ·³ÉÇë ã³÷³Ñ³ë ¹³ñӳͦ: ²Ûë ÷áõÉáõÙ ³ÝóáõÙ ¿ ϳï³ñíáõÙ Ù³ÝÏáõÃÛáõÝÇó ¹»åÇ Ñ³ëáõÝáõÃÛáõÝ:

            îíÛ³É ßñç³ÝÇ ï³ñÇù³ÛÇÝ ßñç³Ý³ÏÝ»ñÁ Áݹ·ñÏáõÙ »Ý 16-19 ï³ñÇù³ÛÇÝ ë³ÑÙ³ÝÝ»ñÁ, ãÝ³Û³Í áñáß Ñ»ÕÇݳÏÝ»ñ åݹáõÙ  »Ý, áñ ³ÛÝ Ó·íáõÙ ¿ ÙÇÝ㨠16-17 ï³ñ»Ï³ÝÁ: ijٳݳϳÏÇó ºíñáå³կան »ñÏñÝ»ñáõÙ ¹»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ï³ñÇùÁ Áݹ·ñÏáõÙ ¿ 16-21 ï³ñ»Ï³ÝÝ ÁÝÏ³Í Å³Ù³Ý³Ï³Ñ³ïí³ÍÁ: ²Ûë ï³ñÇùÇÝ µÝáñáß »Ý ݳ¨ ÙÇ ß³ñù Ï»Ýë³µ³Ý³Ï³Ý ·áñÍáÝÝ»ñÇ ÷á÷áËáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, ù³ÝÇ áñ ³Ûë ßñç³ÝáõÙ ¿ ï»ÕÇ áõÝ»ÝáõÙ ë»é³Ï³Ý ѳëáõݳóáõÙÁ` ѳë³ÏÇ ³Ýëå³ë»ÉÇ ³ñ³· ³í»É³óáõÙ, »ñÏñáñ¹³ÛÇÝ ë»é³Ï³Ý ѳïϳÝÇßÝ»ñÇ Ó¨³íáñáõÙÁ: ²Ûë գործընթացը ³ÕçÇÏÝ»ñÇ Ùáï ëÏëíáõÙ ¿ Ùáï³íáñ³å»ë 2 ï³ñÇ ³í»ÉÇ ßáõï ¨ ß³ñáõݳÏíáõ٠ѳٻٳﳵ³ñ ³í»ÉÇ Ï³ñ× Å³Ù³Ý³Ï³Ñ³ïí³ÍáõÙ (3-4 ï³ñÇ), ù³Ý ïճݻñÇ Ùáï (4-5 ï³ñÇ): ²Ûë ï³ñÇùÁ ѳٳñíáõÙ ¿ ë»é³Ï³Ý í³ñùÇ í³é ¹ñë¨áñÙ³Ý ßñç³Ý, ù³ÝÇ áñ ï»ÕÇ ¿ áõÝ»ÝáõÙ ë»é³Ï³Ý ¿Ý»ñ·Ç³ÛÇ ¨ ë»é³Ï³Ý ó³ÝÏáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ³×:

             Ðá·»µ³ÝÝ»ñÇ Ñ³Ù³ñ ³é³í»É Ù»Í Ñ»ï³ùñùñáõÃÛáõÝ ¿ Ý»ñϳ۳óÝáõÙ ¹»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ßñç³ÝáõÙ ï»ÕÇ áõÝ»óáÕ Ñá·»Ï³Ý ÷á÷áËáõÃáõÝÝ»ñÁ: ´³í³Ï³ÝÇÝ Ù»Í ÷á÷áËáõÃÛáõÝÝ»ñ »Ý ï»ÕÇ áõÝ»ÝáõÙ ¹»é³Ñ³ëÇ Ñ»ï³ùñùñáõÃÛáõÝÝ»ñÇ Ñ³Ù³Ï³ñ·Ç Ù»ç: ØÇ ÏáÕÙÇó ÏáñáõÙ ¿ Ñ»ï³ùñùñáõÃÛáõÝÁ ³ÛÝ Çñ»ñÇ ¨ »ñ»¨áõÃÛáõÝÝ»ñÇ Ýϳïٳٳµ, áñáÝù Ýñ³Ý Ñ»ï³ùñùñáõÙ ¿ÇÝ Ý³ËÏÇÝáõÙ, ÙÛáõë ÏáÕÙÇó ͳ·áõÙ »Ý Ýáñ Ñ»ï³ùñùñáõÃÛáõÝÝ»ñ` ÑÇÙݳϳÝáõÙ ¿ñáïÇÏ µáí³Ý¹³ÏáõÃÛ³Ùµ, ëáõñ ë»ùëáõ³É Ñ»ï³ñùñáõÃÛáõÝÝ»ñ: Ðݳñ³íáñ ¿, áñ ¹»é³Ñ³ëÁ Çñ»Ý ³ÛÝå»ë ¹ñë¨áñÇ, áñ Ãí³ Ã» Ýñ³ Ùáï ÉñÇí µ³ó³Ï³ÛáõÙ ¿ ÇÝã-áñ ÙÇ µ³ÝÇ Ñ³Ý¹»å Ñ»ï³ùñùñáõÃÛáõÝÁ: ²Ûë ßñç³ÝáõÙ ÝϳïíáõÙ ¿ ݳ¨ ¹»é³Ñ³ëÝ»ñÇ ÏáÕÙÇó ¹åñáóÇ ·Ý³Ñ³ï³Ï³ÝÝ»ñÇ Ýϳïٳٵ Ñ»ï³ùñùñáõÃÛ³Ý µ³ó³Ï³ÛáõÃÛáõÝ:

¸»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ï³ñÇùÇ ÑÇÙÝ³Ï³Ý ¨ ϳñ¨áñ³·áõÛÝ ËݹÇñÝ»ñÇó ¿ ÇÝùݳ·Çï³ÏóáõÃÛ³Ý ¨ ÝáõÛݳϳÝáõÃÛ³Ý Ó¨³íáñáõÙÁ: Àݹ áñáõÙ ³ÕçÇÏÝ»ñÇ ÇÝùݳ·Çï³ÏóáõÃÛáõÝÁ ³í»ÉÇ ßáõï ¿ Ó¨³íáñíáõÙ, ù³Ý ïճݻñÇÝÁ: ²ÕçÇÏÝ»ñÁ µÝáñáßíáõÙ »Ý ÙdzÛÝáõÃÛ³Ý ½·³óáõÙÇ í³Õ ³ñ³ï³Ñ³Ûïí³ÍáõÃÛ³Ùµ üÇÉÇåëÇ Ñ»ï³½áïáõÃÛáõÝÝ»ñÁ óáõÛó ïí»óÇÝ, áñ ³ÕçÇÏÝ»ñÇ Çñ³Ï³Ý ¨ ǹ»³É³Ï³Ý §»ë¦- »ñÁ ÙdzíáñíáõÙ »Ý, ÇëÏ ïճݻñÇÝÁ, Áݹѳϳé³ÏÁ` ѳϳ¹ñíáõÙ ¿: ê³Ï³ÛÝ ÇÝãå»ë ïճݻñÁ, ³ÛÝå»ë ¿É ³ÕçÇÏÝ»ñÁ ÙdzÝÙ³Ý »Ý ÁÝϳÉáõÙ ë»é³ÛÇÝ ï³ñµ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÁ: Àݹ áñáõÙ, ϳݳÝó ¹»ñÁ ·Ý³Ñ³ïíáõÙ ¿ ³í»ÉÇ ó³Íñ: îճݻñÁ ÏÝáçÁ ³é³í»É ß³ï í»ñ³·ñáõÙ »Ý ÁÝï³Ý»Ï³Ý ÏÛ³ÝùÁ ϳ½Ù³Ï»ñåáÕÇ դերը, ÇëÏ ïÕ³Ù³ñ¹áõÝ ÏÝáç û·Ý³Ï³ÝÇ ¹»ñÁ: ²ÕçÇÏÝ»ñÁ ý»ÙÇÝÇÝáõÃÛáõÝÁ ѳñ³µ»ñ³ÏóáõÙ »Ý Ñáõ½³Ï³Ý áñ³ÏÝ»ñÇ ¨ ¿Ùå³ïdzÛÇ, ÇëÏ ïճݻñÁ` Ñáõ½³Ï³Ý ϳÛáõÝáõÃÛ³Ý Ñ»ï:

γñ»ÉÇ ¿ ³é³ÝÓݳóÝ»É ¹»é³Ñ³ëÝ»ñÇ ½³ñ·³óÙ³Ý 2 ïÇå`

  1. ԱÛë ïÇåÇÝ µÝáñáß ¿ ½³ñ·³óÙ³Ý ÏïñáõÏáõÃÛáõÝÁ, µáõéÝ ¨ ׷ݳųٳÛÇÝ ÑáëùÁ, áñÁ ï³ÝáõÙ ¿ Ýñ³ Ýáñ »ë¦-Ç Ó¨³íáñÙ³ÝÁ
  2. Ս³ ³ÏïÇí ¨  Çï³Ïóí³Í ÇÝùݳ¹³ëտdzñ³ÏÙ³Ý ·áñÍÁÝóóÝ ¿, Ý»ñùÇÝ ï³·Ý³åÝ»ñÇ ÇÝùÝáõñáõÛÝ  ѳÕóѳñٳݠգործընթաց: ²Ûë ßñç³ÝáõÙ ï»ÕÇ ¿ áõÝ»ÝáõÙ ¹»é³Ñ³ëÇ ÏáÕÙÇó Çñ ³Ý³Ñ³ï³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ·Çï³ÏóáõÙÁ:

¸»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ßñç³ÝáõÙ ï»ÕÇ ¿ áõÝ»Ýáõ٠ݳ¨ ÙÇ ß³ñù Ýáñ³·áÛ³óáõÃÛáõÝÝ»ñÇ Ó¨³íáñáõÙ`

  1. Ս»÷³Ï³Ý §»ë-Ǧ µ³ó³Ñ³ÛïáõÙÁ
  2. §Մ»Ýù¦ ÏáÝó»åódzÛÇ Ó¨³íáñáõÙÁ, áñÁ »ñ»µ»ÙÝ Í³Ûñ³Ñ»Õ³Ï³Ý µÝáõÛà ¿ ÏñáõÙ. §Ù»Ýù Ûáõñ³ÛÇÝÝ»ñ »Ýù ,Ýñ³Ýù ûï³ñÝ»ñ¦
  3. Ռ»ý»ñ»Ýï³ÛÇÝ ËÙµ»ñÇ Ó¨³íáñáõÙÁ: ¸»é³Ñ³ëÁ ѳÏí³Í ¿ é»ý»ñ»Ýï³ÛÇÝ ËÙµÇ Ï³ñÍÇùÝ»ñÝ áõ ³ñÅ»ùÝ»ñÝ ÁݹáõÝ»É áñå»ë Çñ ë»÷³Ï³ÝÁ: Üñ³Ýó ·Çï³ÏóáõÃÛ³Ý Ù»ç ¹ñ³Ýù Áݹ¹ÇÙ³ÝáõÙ »Ý ٻͳѳë³Ï³Ý»ñÇÝ: ÊÙµÇ Éǹ»ñÇÝ ¨ Ýñ³ ÁݹѳÝáõñ ϳñÍÇùÇÝ í»ñ³µ»ñíáõÙ »Ý áã ùÝݳ¹³ï³µ³ñ:
  4. гëáõÝáõÃÛ³Ý Óև³íáñáõÙ: ÆѳñÏ», ¹»é³Ñ³ëÁ ãÇ Ñ³ëÝáõÙ ÉñÇí ûµÛ»ÏïÇí ѳëáõÝáõÃÛ³Ý:

¸»é³Ñ³ëáõÃÛáõÝÁ µÝáñáßíáõÙ ¿ ݳ¨ ÇÝï»É»Ïïáõ³É Ñݳñ³íáñáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ¨ ѳçáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ÙÇç¨ ³Ýѳٳå³ï³ë˳ÝáõÃÛ³Ý ³éϳÛáõÃÛ³Ùµ, ù³Ý½Ç Ñݳñ³íáñáõÃÛáõÝÝ»ñÁ Ù»Í »Ý, ÇëÏ Ñ³çáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÁ` ùÇã: Üñ³Ýó Ùáï ³é³ç³ÝáõÙ ¿ µáõéÝ Ý»ñùÇÝ ³åñáõÙÝ»ñÇ ¨ Ñáõ½³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ßñç³Ý: Ðݳñ³íáñ ¿ ݳ¨ ïÇåÇÏ ¹åñáó³Ï³Ý ýáµÇ³Ý»ñÇ ³é³ç³óáõÙ, áñáÝù ÏáñãáõÙ »Ý 10-13 ï³ñ»Ï³ÝÝ»ñáõÙ ¨ ¹ñë¨áñíáõÙ ¹»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ßñç³ÝáõÙ Ó¨³÷áËí³Í ï»ëùáí: Üñ³Ýù ¹³éÝáõÙ »Ý ³í»ÉÇ ³ÙáÃË³Í ¨ Ù»Í Ý߳ݳÏáõÃÛáõÝ »Ý ï³ÉÇë ë»÷³Ï³Ý ³ñï³ùÇÝÇ ¨ í³ñùÇ Ã»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÇÝ: Üáñ ýǽÇÏ³Ï³Ý §»ë¦-Ç Ó»éù µ»ñÙ³Ý Ñ»ï ϳåí³Í ¹»é³Ñ³ëÝ»ñÁ ¹³éÝáõÙ »Ý ³í»ÉÇ ï³·Ý³å³ÛÇÝ ¨ ã»Ý ó³ÝϳÝáõÙ ß³ï ³Ý·³Ù ï³ÝÇó ¹áõñë ·³É, Áݹ·ñÏí»É ëáóÇ³É³Ï³Ý ËÙµ»ñÇ Ù»ç, ù³ÝÇ áñ í³Ë»ÝáõÙ »Ý ÍÇͳջÉÇ Ãí³É:

            гçáñ¹ ϳñ¨áñ³·áõÛÝ ³ëå»ÏïÝ ¿ ¹»é³Ñ³ëÝ»ñÇ »ñ¨³Ï³ÛáõÃÛáõÝÁ` ϳåí³Í Ýáñ å³Ñ³ÝçÙáõÝùÝ»ñÇ` Ù³ëݳíáñ³å»ë ëÇñ³ÛÇÝ Ç¹»³ÉÇ ëï»ÕÍÙ³Ý Ñ»ï: Üñ³Ýù ëÏëáõÙ »Ý ûñ³·ñ»ñ Éñ³óÝ»É, µ³Ý³ëï»ÕÍáõÃÛáõÝÝ»ñ ·ñ»É: êï»Õͳ·áñͳϳÝáõÃÛ³Ý ³ÏïÇí³óáõÙ ¿ ÝϳïíáõÙ ÝáõÛÝÇëÏ Ýñ³ó Ùáï, áíù»ñ ³é³çÝ»ñáõÙ µ³í³Ï³ÝÇÝ å³ëÇí ¿ÇÝ ³Û¹ ·áñÍáõÙ: ²Ûëï»Õ »ñ¨³Ï³ÛáõÃÛ³Ý ³ÏïÇí³óáõÙÁ ѳݹ»ë ¿ ·³ÉÇë áñå»ë ëáõµÛ»ÏïÇí ·áñÍáÝ, áñÁ  ³å³ÑáíáõÙ ¿ Ñáõ½³Ï³Ý áÉáñïÇ Ý»ñùÇÝ µ³í³ñ³ñí³ÍáõÃÛáõÝÁ: ¸»é³Ñ³ëÇÝ µÝáñáß ¿ ݳ¨ ë»÷³Ï³Ý ý³ÝﳽdzݻñÇ Ã³ùóÝ»ÉÁ, áñáÝù ß³ï ³Ý·³Ù í»ñ³µ»ñáõÙ »Ý Ýñ³ ÇÝïÇÙ áÉáñïÇÝ: ¸»é³Ñ³ëÇÝ µÝáñáß ¿ ݳ¨ ûµÛ»ÏïÇí ëï»Õͳ·áñͳϳÝáõÃÛáõÝÁ, »ñµ ݳ ëÏëáõÙ ¿ Íñ³·ñ»É Çñ ÏÛ³ÝùÝ áõ ³å³·³Ý:

            ¸»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ï³ñÇùÁ ¹³ ݳ˳¹åñáó³Ï³Ý ï³ñÇùÇ ßñç³Ýáõ٠ɳï»Ýï Ó¨áí ·áÛáõÃÛáõÝ áõÝ»ó³Í ³ÝáÙ³ÉdzݻñÇ ¹ñë¨áñÙ³Ý ßñç³Ý ¿: ¶ñ»Ã» µáÉáññ ¹»é³Ñ³ëÝ»ñÇÝ µÝáñáß »Ý í³ñù³ÛÇÝ ¨ Ñáõ½³Ï³Ý ß»ÕáõÙÝ»ñÁ: Ðáõ½³Ï³Ý ß»ÕáõÙÝ»ñÁ µÝáñáß »Ý ³é³í»É ß³ï ³ÕçÇÏÝ»ÇÝ, Ýñ³Ýó Ùáï ¹ñë¨áñíáõÙ ¿ ¹»åñ»ëdz, í³Ë, ﳷݳå³ÛÇÝ íÇ׳ÏÝ»ñ: àñáÝó å³ï׳éÝ»ñÁ ÑÇÙݳϳÝáõÙ ëáóÇ³É³Ï³Ý »Ý: îճݻñÇ Ùáï í³ñù³ÛÇÝ Ë³Ý·³ñáõÙÝ»ñÁ 4 ³Ý·³Ù ³í»ÉÇ ß³ï »Ý, ù³Ý ³ÕçÇÏÝ»ñÇ Ùáï:

 

 

²Ûë ï³ñÇùÇÝ Ñ³ïáõÏ ·Í»ñÇó »Ý` ½·³ÛáõݳÏáõÃÛáõÝÁ, ͳÕñÇ »ÝóñÏí»Éáõ վախը, ïñ³Ù³¹ñáõÃÛ³Ý Ñ³×³Ë³ÏÇ ¨ ÏïñáõÏ ÷á÷áËáõÃÛáõÝÝ»ñÁ, ÇÝãå»ë ݳ¨ ÇÝùݳ·Ý³Ñ³ï³Ï³ÝÇ ÏïñáõÏ ³ÝÏáõÙÁ:

 ¸»é³Ñ³ëÝ»ñÇ ÙÇç³ÝÓݳÛÇÝ ÷áËѳñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÁ

 ¸»é³Ñ³ëáõÃÛ³Ý ÁÝóóùáõÙ Ó¨³íáñíáÕ ÑÇմÝ³Ï³Ý ÙÇç³ÝÓݳÛÇÝ ÷áËѳñ³µ»ñáõÃÛáõÝ»ñÁ ϳñ»ÉÇ ¿ ¹Çï³ñÏ»É ³éÝí³½Ý 3 ï»ë³ÝÏÛáõÝÇó` ѳñ³µ»ñáõÃÛáõÝ»ñ ÍÝáÕÝ»ñÇ Ñ»ï, ѳñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñ ѳë³Ï³ÏÇóÝ»ñÇ Ñ»ï ¨ í³ñù³ÛÇÝ Ñ³Ï³½¹áõÙÝ»ñ:

 ¸»é³Ñ³ëÝ»ñÇ í³ñùÁ ѳëϳݳ³Éáõ ѳٳñ ³é³í»É ѳïϳÝß³Ï³Ý ¿ í³ñù³ÛÇÝ Ñ³Ï³½¹áõÙÝ»ñÇ áõëáõÙݳëÇñáõÙÁ:

  1. ԷÙ³ÝëÇå³ódzÛÇ Ñ³Ï³½¹áõÙÝ ³ñï³Ñ³ÛïíáõÙ ¿ ٻͳѳë³ÏÝ»ñÇ í»ñ³ÑëÏáÕáõÃÛáõÝÇó ¨ ËݳٳϳÉáõÃÛáõÝÇó ³½³ïí»Éáõ Ó·ïٳٵ: ²Û¹ ѳϳ½¹áõÙÁ ϳñáÕ ¿ ¹ñë¨áñí»É í³ñùáõÙ ½áõï Ý»ñùÇÝ ³åñáõÙÝ»ñÇ ï»ëùáí` ã³ñï³Ñ³Ûï»Éáí ٻͳѳë³ÏÝ»ñÇ Ñ»ï áõÝ»ó³Í ѳñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñáõÙ, ϳ٠¿É` ë»÷³Ï³Ý áñáßáõÙÝ»ñáí ³é³çÝáñ¹í»Éáõ Ó·ïٳݵ` ÑÇß»óÝ»Éáí 3 ï³ñ»Ï³ÝÇ ×·Ý³Å³ÙÇÝ µÝáñáß Ñ³Ù³éáõÃÛ³Ý ¨ Ý»·³ïÇíǽÙÇ »ñ¨áõÃÛáõÝ»ñÁ: ¸»é³Ñ³ëÝ»ñÁ, áñå»ë ϳÝáÝ ¿Ù³ëÇå³ódzÛÇ í³ñù³ÛÇÝÝ  ѳϳ½¹áõÙÝ»ñÁ ã»Ý ѳٳñáõÙ ÁÙµáëïáõÃÛáõÝ Ù»Í³Ñ³ë³Ï³Ý»ñÇ Ýϳïٳٵ: ¸»é³Ñ³ëÁ å³ñ½³å»ë å³Ñ³ÝçáõÙ ¿ ٻͳѳë³ÏÝ»ñÇó ÁݹáõÝ»É Çñ ÇùÝáõñáõÛÝáõÃÛáõÝÁ:

            2.¸»é³Ñ³ëÝ»ñÇ Ñ³çáñ¹ ѳϳ½¹Ù³Ý ï»ë³ÏÝ ¿ ÇÝùÝáõñáõÛÝ ËÙµ»ñÇ Ó¨³íáñáõÙÁ: ²Û¹åÇëÇ ËÙµ»ñÇ ³é³ç³ó³Ù³Ý å³ï׳éÝ»ñÇó ¿ ¹»é³Ñ³ëÝ»ñÇ ÇÝùݳ³ñï³Ñ³ÛïÙ³Ý å³Ñ³ÝçÙáõÝùÁ, áñÁ Ýñ³Ýù ÷áñÓáõÙ »Ý µ³í³ñ³ñ»É ѳë³Ï³ÏÇóÝ»ñÇ Ñ»ï ѳÕáñ¹³Ïóí»Éáõ ׳ݳå³ñÑáí:

  1. ¶áÛáõÃÛáõÝ áõÝ»Ý µ³½Ù³ÃÇí ÑáµµÇ-ѳϳ½¹áõÙÝ»ñ: ¸ñ³ÝóÇó »Ý ÇÝýáñÙ³óÇáÝ-ÏáÙáõÝÇϳïÇí ÑáµµÇÝ»ñÁ, áñáÝù µÝáõó·ñíáõÙ »Ý ÇÝùݳÝå³ï³Ï, ٳϻñ»ë³ÛÇÝ ß÷ٳٵ ¨ ÇÝýáñÙ³ódzÛÇ ÷á˳ݳÏٳٵ: ÆÝï»É»Ïïáõ³É-¿ëûïÇÏ ÑáµµÇÝ»ñÇ Å³Ù³Ý³Ï Ñ»ï³ùñùñáõÃÛáõÝÝ áõÕÕí³Í ¿ ·áñÍáõÝ»áõÃÛ³Ý µáõÝ ³é³ñϳÛÇÝ: ²Ûë ÑáµµÇÝ»ñáõ٠ϳñ¨áñíáõÙ ¿ ÙÇÛ³յÝ ·áñÍáõÝ»áõÃÛ³Ý ÁÝóóùÁ, ÇëÏ ¹ñ³Ýó ³ñ¹ÛáõÝùÁ ³é³ÝÓݳÏÇ Ý߳ݳÏáõÃÛáõÝ ãáõÝÇ: ÆÝï»É»Ïïáõ³É-¿Ã»ïÇÏ ÑáµµÇÝ»ñÇ Ñ»ï ë»ñïáñ»Ý ϳåí³Í »Ý Ù³ñٳݳϳÝ-Ù³Ýáõ³É ÑáµµÇÝ»ñÁ, áñáÝó ÑÇÙùáõÙ ÁÝÏ³Í ¿ ýǽÇÏ³Ï³Ý Ï³ï³ñ»ÉáõÃÛ³Ý Ó·ïáõÙÁ: ²Ûëï»Õ ³ñ¹»Ý ·áñÍáõÝ»áõÃÛ³Ý ÁÝóóùÁ ¹»é³Ñ³ëÇÝ Ñ»ï³ùñùñáõÙ ¿` ϳåí³Í ÙdzÛÝ ³ñ¹ÛáõÝùÇ Ñ»ï: Èǹ»ñáõÃÛ³Ý ÑáµµÇÝ»ñÝ Çñ³Ï³Ý³óíáõÙ »Ý ³ÛÝåÇëÇ Çñ³¹ñáõÃÛáõÝÝ»ñáõÙ, áñï»Õ ¹»é³Ñ³ëÝ»ñÇÝ ÁÝÓ»éíáõÙ ¿ ջϳí³ñ»Éáõ Ñݳñ³í³ñáõÃÛáõÝ: ¸³ ϳñáÕ ¿ ï»ÕÇ áõÝ»Ý³É ÇÝãå»ë åñáëáódzÉ, ³ÛÝå»ë ¿É ³ëáóÇ³É ËÙµ»ñáõÙ: ºë³Ï»ÝïñáÝ ÑáµµÇÝ»ñÁ ÝáõÛÝå»ë µÝáñáß »Ý ¹»é³Ñ³ëÝ»ñÇÝ: Üñ³Ýù ¹ñë¨áñíáõÙ »Ý áã ëï³Ý¹³ñï í³ñù` ËÙµÇ áõß³¹ñáõÃÛ³Ý Ï»ÝïñáÝáõ٠ѳÛïÝí»Éáõ Ýå³ï³Ïáí:

²½³ñï³ÛÇÝ µÝáõÛÃÇ ÑáµµÇÝ»ñÇ Å³Ù³Ý³Ï µ³í³ñ³ñí³ÍáõÃÛáõÝ ¿ ³é³ç³ÝáõÙ éÇëÏÇ ÙÇçáóáí Ó»éù µ»ñí³Í ѳçáÕáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ³ñ¹ÛáõÝùáõÙ:

            ì³ñù³ÛÇÝ Ñ³Ï³½¹áõÙÝ»ñÁ ³é³í»É ó³ÛïáõÝ ³ñï³Ñ³ÛïíáõÙ »Ý Ýñ³Ýó ѳÕáñ¹³ÏóÙ³Ý ·áñÍÁÝóóáõÙ: ¸»é³Ñ³ëÝ»ñÇ ß÷áõÙÝ»ñÁ ß³ï ϳñ¨áñ »Ý Ýñ³Ýó ½³ñ·³óÙ³Ý Ñ³Ù³ñ ¨ ³ÝÇÙ³ëï »Ý ÃíáõÙ ÙdzÛÝ Ù»Í³Ñ³ë³ÏÝ»ñÇÝ:

             ²Û¹ ßñç³ÝáõÙ ÁÙµáëïáõÃÛ³Ý Ñ³Ï³½¹áõÙÝ»ñÁ ï³ññ³Ï»ñå »Ý ¹ñë¨áñíáõÙ ïճݻñÇ ¨ ³ÕçÇÏÝ»ñÇ Ùáï: îճݻñÇ Ùáï ¹ñ³Ýù ³ñï³Ñ³ÛïíáõÙ »Ý ³å³Ï³éáõóáÕ³Ï³Ý í³ñù³ÛÇÝ ¹ñë¨áñáõÙÝ»ñáí, ÇëÏ ³ÕçÇÏÝ»ñÇ Ùáï` ¹»åñ»ëÇí ³åñáõÙÝ»ñáí:

            ¸»é³Ñ³ëÝ»ñÇ ÁÝÏ»ñáõÃÛáõÝÁ ÙÇç³ÝÓݳÛÇÝ Ñ³Õáñ¹³ÏóÙ³Ý í³é ¹ñë¨áñáõÙÝ»ñÇó ¿: 7-9-ñ¹ ¹³ë³ñ³ÝÝ»ñáõÙ ï³ññ³ë»é ÁÝÏ»ñáõÃÛáõÝÁ ³ÕçÏÇÝ»ñÇ Ùáï ѳٳñíáõÙ ¿ ѳ½í³¹»å ѳݹÇåáÕ »ñ¨áõÛÃ, ë³Ï³ÛÝ ·»ñ³½³ÝóáõÙ ¿ ïճݻñÇ ï³ññ³ë»é ÁÝÏ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ù³Ý³ÏÇÝ: ¸»é³Ñ³ëÝ»ñÇ Ñ³ëáõÝáõÃÛáõÝÁ ¹ñë¨áñíáõÙ ¿ ݳ¨ ѳϳé³Ï ë»éÇ  ѳë³Ï³ÏÇóÝ»ñÇ Ñ»ï áõÝ»ó³Í ѳñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñáõÙ, áñÁ áã ³ÛÝù³Ý ѳٳÏñ³ÝùÇ ¹ñë¨áñáõÙ ¿, áñù³Ý ٻͳѳë³ÏÝ»ñÇó Ûáõñ³ó³Í ѳñµ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ÏñÏÝûñÇݳÏáõÙ:

            ìï³Ý·³íáñ »Ý ÍÝáÕÝ»ñÇ ¨ ¹»é³Ñ³ëÝ»ñÇ Ñ³ñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÇ ÙÇ ù³ÝÇ Ó¨»ñ`

  1. Ñáõ½³Ï³Ý Éùí³ÍáõÃÛáõÝ- ëáíáñ³µ³ñ ³ÛÝ µ³ó»Çµ³ó ãÇ ¹ñë¨áñíáõÙ, ù³ÝÇ áñ ÍÝáÕÝ»ñÁ ã·Çï³Ïóí³Í Ï»ñåáí óáõó³µ»ñáõÙ »Ý ³Ýµ³ñÛ³ó³Ï³ÙáõÃÛáõÝ »ñ»Ë³ÛÇÝ Ýϳïٳٵ: ºñ»Ë³ÛÇ Ý»ñùÇÝ ³ß˳ñÑÇ Ýϳïٳٵ ³Ýï³ñµ»ñáõÃÛáõÝÁ, áñÁ óùÝíáõÙ ¿ ÃÛáõñ Ñá·³ï³ñáõÃÛ³Ý ¨ ÑëÏáÕáõÃÛ³Ý û·ÝáõÃÛ³Ùµ, Ïé³ÑíáõÙ ¿ »ñ»Ë³ÛÇ ÏáÕÙÇó:
  2. Ðáõ½³Ï³Ý ù³ç³É»ñáõÙ-»ñ»Ë³Ý ٻͻñÇ ÏÛ³ÝùÇ Ï»ÝïñáÝÝ ¿, ¨ ÁÝï³ÝÇùÇ §ÏáõéùÁ¦: ê»ñÁ »ñ»Ë³ÛÇ Ýϳïٳٵ ﳷݳå³ÛÇÝ ¿ ¨ ϳëϳͳÙÇï, »ñ»Ë³ÛÇÝ óáõó³¹ñ³Ï³Ý Ï»ñåáí Ñ»éáõ »Ý å³ÑáõÙ ó³Ýϳó³Í íï³Ý·Çó: ø³ÝÇ áñ »ñ»Ë³ÛÇ µ³ó³éÇÏáõÃÛáõÝÁ ׳ݳãíáõÙ ¿ ÙdzÛÝ ï³ÝÁ, ë»÷³Ï³Ý ÁÝï³ÝÇùÇ ³Ý¹³ÙÝ»ñÇ ÏáÕÙÇó, ݳ ËݹÇñÝ»ñ ¿ áõÝ»Ýáõ٠ѳë³Ï³ÏÇóÝ»ñÇ Ñ»ï ѳñ³µ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñáõÙ:
  3. ²íïáñÇï³ñ ÑëÏáÕáõÃÛáõÝ-¹³ëïdzñ³ÏáõÃÛáõÝÁ ÍÝáÕÝ»ñÇ ÏÛ³ÝùÇ ³Ù»Ý³Ï³ñ¨áñ ·áñÍÝ ¿: ´³Ûó ³Ù»Ý³Ï³ñ¨áñ ¹³ëïdzñ³Ïã³Ï³Ý ·ÇÍÁ Ç Ñ³Ûï ¿ ·³ÉÇë ³ñ·»ÉùÝ»ñáõÙ ¨ »ñ»Ë³ÛÇ ÙáÝÇåáõÉÛ³ódzÛÇ Ù»ç: ²ñ¹ÛáõÝùÁ å³ñ³¹áùë³É ¿, ÝáõÛÝÇëÏ »Ã» »ñ»Ë³Ý »ÝóñÏíáõÙ ¿, ÙǨÝáõÛÝÝ ¿ ¹³ëïdzñ³Ïã³Ï³Ýարդյունքãϳ. ݳ ãÇ Ï³ñáÕ ÇÝùÝáõñáõÛÝ áñáßáõÙÝ»ñ ÁݹáõÝ»É: ¸³ëïdzñ³ÏáõÃÛ³Ý ³ÛëåÇëÇ Ó¨Á ѳݷ»óÝáõÙ ¿ ϳ٠»ñ»Ë³ÛÇ Ùáï í³ñùÇ ëáódzɳå»ë Ù»ñÅí³Í Ó¨»ñÇ Ó¨³íáñÙ³ÝÁ, ϳ٠ÇÝùݳ·Ý³Ñ³ï³Ï³ÝÇ Çç»óÙ³ÝÁ:

 

Գերօնտոգենեզի ընթացքը (ծերություն), համապատասխան միջազգային դասակարգման, տղամարդկանց մոտ սկսվում է 60 տարեկանից, իսկ կանանց մոտ 55 տարեկանից և ունի երեք մակարդակ`

  1. Տարեցներ
  2. Ծերունիներ
  3. Երկարակյացներ

Համապատասխան միջազգային տվյլաների 50-60 տարեկանների մոտ մահացիության մակարդակը ի տարբերություն 18-րդ դարի 21-րդ դարում չորս անգամ իջել է: Այսինքն 70 տարեկան ծերունինների մահացիությունը նվազել է երկու անգամ:

 Ծերությունը դա օրգանիզմում կոդավորված փոփոխությունների շարք է, և այդ փոփոխությունները վերաբերում են անձի ոչ միայն ֆիզիկական այլև հոգեկան մակարդակին:

Գ Ֆիզեն առանձնացնում է ծերունիների երեք տիպեր` ծերունիհանդիմանողներ, որոնք ժխտում են իրենց ծերության փաստը ամեն կերպ, ծերունիէքստրավերտներ` ընդունում են ծերության փաստը արտաքին ազդեցությունների և այդ փոփոխությունները դիտելու միջոցով, ինտրովերտ տիպ, որոնց համար ավելի բնութագրական են ծերության փաստի սուր ապրումները: Ծերունիները սկսում են արտաքին աշխարհի երևույթների և շրջապատի մարդկանց հանդեպ ցուցաբերել որոշակի արդեն փոփոխված վերաբերմունք, համապատասխան իրենց տիպին ու խառնվածքին: Ոմանք փակվում են իրենց մեջ և խոր հուսահատություն ապրում իրենց չիրականացած երազանքների համար, դառնում չշփվող, ավելի մելանխոլիկ, իսկ որոշներն էլ սկսում են իրենց թշնամանքը արտահայտել որտաքին աշխարհի հանդեպ, քննադատում են երիտասարդությանը, ժխտում նորարարություններն ու ավլեի  են չարանում: Սակայն այս հոգեբանական փոփոխությունները նորմալ են համարվում և իրենցից վտանգ չեն ներկայացնում, քանի որ հմուտ մասնագետի օգնությամբ նրանք կարող են հաղթահարել և՛ իրենց հուսահատությունը և՛ չարությունը: Սակայն առավել դժվար է ծերերի հոգեկան խանգարումների հաղթահարումը: Ապացուցված է այն փաստը, որ ծերերը ավելի շատ հոգեկան խնդիրներ են ունենում, քան երիտասարդներն ու միջին տարիքի անձինք:

 Համաձայն համշխարհային առողջապահական կազմակերպության տվյալների` ամողջ աշխարհում 236 հազար ծերերից 100 հազարը տառապում են հոգեկան հիվանդություններով, որը հաստատում է այն փաստը, որ ծերությունը անխուսափելիորեն կապվում է առողջության վատթարացման հետ, առավելապես` հոգեկան առողջության: Սակայն դա պատճառ չէ, որ ինչպես շատերն են մտածում, սկսենք բոլորով մտածել, որ նրանց մոտ առկա փոփոխություները անդառնալի են: Առաջին հերթին անհրաժեշտ է ուշադիր լինել սեփական անձի, ինչպես նաև մեծերի առողջության հանդեպ և ժամանակին դիմել բժշկի օգնությանը: Բացի այդ ծերերն ու տարեցները ավելի քիչ են դիմում հոգեթրապևտին, քան հասարակության մնացած մասը: Նրանք հաճախ չեն խոստովանում և չեն էլ նկատում իրենց հետ կատարվող փոփոխությունները կամ էլ դա համարում են ծերունական տարիքին բնորոշ ընթացք:

Ծերունական տարիքում առավել հաճախ հանդիպող հոգեպաթոլոգիկ խանգարումներից է համարվում սոմանտիզացիան, այսինքն` հոգեկան խանգարումների արտահայտումը ֆիզիկական խանգարումների միջոցով: Այսպիսի հիվանդները բողոքում են մարմնական ցավերից և դիմում ընդհանուր բժշկի` թերապևտի, այլ ոչ թե հոգեթերապևտի: Սովորաբար թերապևտները չեն կարողանում հասկանալ թե ինչ խնդիր է, եթե այն վերբերում է թույլ դեպրեսիային կամ հիշողության և մտածողության թեթև խանգարումներին: Դրա համար հարկավոր է ուշադիր լինել ծերերի հանդեպ, որպեսզի կարողանանք հետևել և նկատել նրանց վարքի կամ տրամադրության ակնհայտ փոփոխությունները, քանի որ ճիշտ բուժումը կարող է բարելավել նրանց վիճակը և հետ վերադարձնել նրանց դեպի երջանիկ կյանք: Ծեր տարիքում բավականին լայն ձևով ներկայանում են նևրոզանման սինդրոմը, որի հիմնքում ընկած է ցերեբրալ աթերոսկլեռոզը: Հիվանդները բողոքում են գլխի ծանրության զգացողությունից, ականջներում խշշոցի առկայությունից, գլխապտույտից, շուտ հոգնածությունից: Հիվանդները դառնում են ավելի նյարդային, անհանդուրժող, չեն կարողանում տանել բարձր ձայնը, շուտ հուզվում են և արտասվում, սկսվում է հիշողության թուլացում, քնի խանգարում: Այսպիսի դեպքերում բուժումը ամբուլատորային է: Այս տարիքի առավել տարածված հոգեկան խանգարումներից էդեպրեսիան` ցածր տրամադրությունը, թախիծ, անօգուտ լինելու, անպիտանելության, անպաշտպանության զգացումումներ, կորում է նաև ընտանիքի, հարազատների հանդեպ սերը, նախկին հետաքրքրությունները մարում են:

Դեպրեսիայի արտահայտումն է նաև ընդհանուր հոգեկան գործընթացների խախտումը` մտածողության գործընթացի թուլացում, հիշողության թուլացում, ուշադրությունը կենտրոնացնելու անկարողություն: Դեպրեսիան կարող է նաև ունենալ սոմանտիկ արտահայտումներ` ախորժակի կորուստ կամ ընդհակառակը` ավելացում, անքնություն կամ քնկոտություն, մշտական հոգնածության զգացում, ինչպես նաև մարմնական ցավեր: Այսպիսի սիմպտոմների առկայության դեպքում հոգեբանի կամ հոգեբույժի միջամտությունը ոչ թե անհրաժեշտ է, այլ խիստ պարտադիր,  քանզի նման սիմպտոմների առակայության դեպքում անձը արդեն երկու շաբաթից հետո կարող է լցվել ինքնասպանության մտքերով:

Խանգարումների հաջորդ շարքին է դասվում դեմենցիան` ինտելեկտուալ ունկությունների թուլացում` կապված գլխուղեղի տարբեր վնասվածքների հետ: Դրա հետ մեկտեղ դիտվում է նաև հիշողության թուլացում, որը առաջացնում է ապակողնորոշում, շփոթվածություն, նույնիսկ ամենապարզ առաջադրանքները չեն կարողանում կատարել: Այսպիսի հիվանդները չեն հիշում թե, որտեղ են ապրում, կարող է շատ հեշտությամբ կորեն փողոցում:

Հիվանդության առավել ծանր դեպքերում համապատասխան հիվանդերը նույնիսկ չեն կարողանում ինքնուրույն լվացվել, հագնել շորերը, սնվել կամ հետևել իրենց անձնական հիգենիային: Սա բավականին ծանր հիվանդություն է, որը եթե շուտ նկատես կարող ես չեզոքացնել դրա վտանգը, քանզի դրա արմատավորման դեպքում հետևանքներն արդեն անդառնալի են: Դեմենցիայի պատճառ են ծերունական տարիքում զարգացող զարկերակային հիվանդությունները (հիպերտոնիա, աթերոսկրելոզ, սրտային հիվանդություն և այլն) և գլխուղեղի աթրոֆիկ հիվանդությունները: Դեմենցիայի էֆֆեկտիվ լուծման ուղղիներ դեռ չեն գտնվել:

Պսևդոդեմանցիան համարում են դառնալի հեգեկան հիվանդություն, որը արտաքնապես նման է դեմենցիային: Դեմենցիայով հիվանդին հարկավոր է մասնագետի զննումը` ինչպես սոմատիկ, այնպես էլ հոգեկան: Եվ եթե դեմենցիայի սիմպտոմները կապված են այլ հիվանդության գործոնների հետ, ապա այդ գործոնների անմիջական չեզոքացումը կբերի առողջացման: Դեպրեսյիայով հիվանդները նույնպե կարող են նմանվել դեմենտիվ հիվանդներին, երբ խոր դեպրեսիվ հույզեերի պատճառով չեն ցանկանում ոչինչ անել, կորցնում են հիշողությունը, չեն կարողանում կետրոնացնել ուշադրությունը:

Պսևդոդեմենցիայի հաջորդ սիմպտոմներից է դեղամիջոցների չարաշահումը: Ծերերը առավել շատ են դեղեր ընդունում, քանի որ անընդհատ բողոքում են տարբեր ցավերից, և քանի որ նրանց օրգանիզմում արդեն նյութափոխանակությունը դանդաղ է ընթանում, դեղամիջոցը մնում է օրգանիզմի մեջ ավելի երկար ժամանակ և հասնում թունավորման մակարդակի, որի ի հայտ է բերում տարբեր նյարդահոգեբանական խանգարումներ և դեմենցիայի սիմպտոմներ: Պսևդոդեմնցիայի դեպքեր կարող են ի հայտ գալ նաև ոչ ճիշտ սննդի ընդունման  կամ վատ սնուցման դեպքում` աղե-ստամոքսային տրակտի խանգարման ժամանակ:

Ցանկացած դեպքում հարկավոր է ուշադիր լինել ծերերի հանդեպ, որպեսզի կարողնալ առավելագույնս շուտ նկատել և կանխել զարգացող հիվանդության ելքը: